ΤΟ ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΕΤΑΞΑ, ΕΝΟΣ ΕΚ ΤΩΝ ΠΛΕΟΝ ΣΥΚΟΦΑΝΤΗΘΕΝΤΩΝ ΚΑΙ ΑΠΑΞΙΩΘΕΝΤΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΤΡΙΩΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΟΛΕΤΗΡΕΣ ΤΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΕΡΑΣΤΙΟ ΕΡΓΟ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΟΣ
ΤΟ ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΕΤΑΞΑ, ΕΝΟΣ ΕΚ ΤΩΝ ΠΛΕΟΝ ΣΥΚΟΦΑΝΤΗΘΕΝΤΩΝ ΚΑΙ ΑΠΑΞΙΩΘΕΝΤΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΤΡΙΩΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΟΛΕΤΗΡΕΣ ΤΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΕΡΑΣΤΙΟ ΕΡΓΟ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΟΣ
Η προσωπικότητα, η στρατιωτική διάνοια και το πολιτικό έργο του Ιωάννη Μεταξά (1871–1941) συνιστούν ένα από τα σημαντικότερα, πολυσύνθετα και καθοριστικά κεφάλαια της νεότερης ελληνικής ιστορίας, καθώς η προσφορά του σφράγισε ανεξίτηλα την εθνική ανεξαρτησία, τη στρατιωτική οργάνωση, την κοινωνική πρόνοια και τις υποδομές του ελληνικού κράτους κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Ο Ιωάννης Μεταξάς γεννήθηκε στις 12 Απριλίου 1871 στην Ιθάκη, καταγόμενος από την ιστορική, αριστοκρατική οικογένεια Μεταξά της Κεφαλονιάς, η οποία είχε αναδείξει αγωνιστές, πολιτικούς και τοπικούς άρχοντες ήδη από την εποχή της Ενετοκρατίας. Ο πατέρας του, Παναγιώτης Μεταξάς, διατέλεσε έπαρχος, ενώ η μητέρα του, Ελένη Τριγώνη, καταγόταν από την Αγία Μαύρα (Λευκάδα), και η ανατροφή του διαποτίστηκε από τις παραδοσιακές αξίες της ορθόδοξης χριστιανικής πίστης, της βαθιάς φιλοπατρίας, της πειθαρχίας και του καθήκοντος. Στη στρατιωτική του εκπαίδευση, εισήχθη στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων το 1885 σε ηλικία μόλις 14 ετών και αποφοίτησε το 1890 πρώτος στην τάξη του ως Ανθυπολοχαγός του Μηχανικού, επιδεικνύοντας σπάνια κλίση στα μαθηματικά, τη στρατιωτική τακτική και την οχυρωματική τέχνη. Το 1899, μετά από επιτυχείς εξετάσεις, στάλθηκε με υποτροφία στη Γερμανία για ευρύτερες σπουδές στην Πολεμική Ακαδημία του Βερολίνου (Kriegsakademie), όπου η οξύνεια και η αναλυτική του σκέψη εντυπωσίασαν το γερμανικό Επιτελείο, αποφοιτώντας με εξαιρετικούς επαίνους και βλέποντας το όνομά του να αναγράφεται σε τιμητική πλάκα της Ακαδημίας ως υπόδειγμα στρατηγικού μυαλού. Η οικογενειακή του ζωή, μετά τον γάμο του το 1909 με τη Λέλα Παλαιολόγου —γόνο ιστορικής οικογένειας με την οποία απέκτησε δύο κόρες, τη Λουκία και την Ιωάννα—, υπήρξε υπόδειγμα ηθικής τάξης, σεμνότητας και αφοσίωσης, ενώ παρά την τεράστια πολιτική και στρατιωτική του εξουσία ζούσε με σχεδόν ασκητική λιτότητα στο απλό σπίτι του στην Κηφισιά, αρνούμενος συστηματικά τις κρατικές επιχορηγήσεις ή τα προσωπικά δώρα, φτάνοντας στο σημείο κατά τις ώρες της μεγάλης κρίσης του 1940 να ετοιμάζει μόνος του το τσάι του αργά το βράδυ στο γραφείο του για να μην ενοχλεί το προσωπικό, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι όλη η Ελλάδα αγρυπνά και δεν δικαιούται να ζητά περιποιήσεις.
Στη στρατιωτική του δράση, ως νεαρός αξιωματικός του Μηχανικού υπηρέτησε στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897 στο Επιτελείο του Διαδόχου Κωνσταντίνου και, παρά την ατυχή έκβαση του πολέμου, κατέγραψε καίριες παρατηρήσεις για τις ελλείψεις της ελληνικής διοικητικής μέριμνας που αποτέλεσαν τη βάση για τις μετέπειτα αναδιοργανώσεις του στρατεύματος. Κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912–1913), ο ρόλος του υπήρξε κομβικός, καθώς το 1912 διαπραγματεύτηκε στη Σόφια τη στρατιωτική σύμβαση Ελλάδας–Βουλγαρίας εξασφαλίζοντας ευνοϊκούς όρους, ενώ ως βασικός επιτελικός του Γενικού Στρατηγείου σχεδίασε τις επιχειρήσεις που οδήγησαν στη λαμπρή προέλαση του Ελληνικού Στρατού στη Μακεδονία και την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης. Όταν η πολιορκία των ισχυρών οχυρών του Μπιζανίου είχε περιέλθει σε στάσιμο σημείο το 1913, ο Μεταξάς συνέταξε το ιδιοφυές σχέδιο υπερκέρασης και παραπλάνησης του οθωμανικού στρατού, διατάσσοντας συνεχείς, ηχηρούς κανονιοβολισμούς και εικονικές επιθέσεις στον ανατολικό τομέα καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας για να συγκεντρώσει τις τουρκικές εφεδρείες εκεί, ενώ ο Ελληνικός Στρατός διέσχισε χιονισμένα ορεινά περάσματα στα δυτικά φτάνοντας στα νώτα του Εσάτ Πασά και αναγκάζοντάς τον σε παράδοση. Αργότερα, το 1915, ως Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού, εκπόνησε εμπεριστατωμένες μελέτες σχετικά με το ενδεχόμενο εκστρατείας στη Μικρά Ασία, προειδοποιώντας με πρωτοφανή στρατηγική διορατικότητα την πολιτική ηγεσία για τους ανυπέρβλητους κινδύνους μιας εκστρατείας στο βάθος της Ανατολίας επικαλούμενος τη γεωγραφική έκταση, τις εφοδιαστικές δυσκολίες και τη δημογραφική σύνθεση της περιοχής — εκτιμήσεις που δυστυχώς επιβεβαιώθηκαν με την τραγωδία του 1922.
Στην ταραχώδη περίοδο του Εθνικού Διχασμού, μετά την εκδίωξή του από την Ελλάδα το 1917 λόγω της φιλοβασιλικής και αντιβενιζελικής του στάσης, κατέφυγε στην Κορσική ως πολιτικός εξόριστος υπό αυστηρή επιτήρηση, σχεδιάζοντας παράλληλα παράτολμες απόπειρες διαφυγής που δοκίμασαν σκληρά τις αντοχές του και διαμόρφωσαν την τελική του πολιτική σκληρότητα, ενώ ανάμεσα στις άγνωστες πτυχές της δράσης του καταγράφεται η ιδιότυπη μυστική αποστολή που του ανατέθηκε από τον Βασιλέα Γεώργιο, κατά την οποία εισήλθε στους κύκλους των τεκτονικών στοών με αποκλειστικό σκοπό την παρακολούθηση και τον έλεγχο των δραστηριοτήτων τους, διασφαλίζοντας ότι δεν υπήρχαν υπονομευτικές ή αντεθνικές τάσεις που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την εθνική ασφάλεια. Με την αναμόρφωση του κράτους από το 1936, ο Ιωάννης Μεταξάς έθεσε τις βάσεις για τον εκσυγχρονισμό της χώρας συνδυάζοντας την εθνική προπαρασκευή με την κοινωνική δικαιοσύνη. Υπήρξε ο θεμελιωτής του κοινωνικού κράτους στην Ελλάδα ιδρύοντας το Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων (Ι.Κ.Α.) για την πλήρη λειτουργία του θεσμού της υποχρεωτικής ασφάλισης των εργαζομένων καλύπτοντας ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, εργατικά ατυχήματα και συντάξεις, ενώ θεσμοθέτησε εργατικά δικαιώματα όπως το νόμιμο 8ωρο ημερησίως, την πληρωμένη άδεια, τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας, την κατώτατη αμοιβή, τη διαιτησία, την προστασία της μητρότητας και την απαγόρευση της παιδικής εργασίας. Παράλληλα, για την προστασία του αγρότη ίδρυσε την Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος για τη διαγραφή και ρύθμιση των αγροτικών χρεών και την υποστήριξη της παραγωγής, προστατεύοντας τη μικροιδιοκτησία από την τοκογλυφία και την κατάσχεση της γης. Στον οικονομικό τομέα, κατά τη διακυβέρνησή του από το 1936 έως το 1941, διατήρησε αυστηρό έλεγχο στις συναλλαγματικές ισοτιμίες και στην πιστωτική επέκταση αποφεύγοντας τον πληθωρισμό και διασφαλίζοντας τη σταθερότητα της δραχμής παρά τα τεράστια έξοδα για την αμυντική θωράκιση, ενώ φρόντισε για τη μεταφορά και την ασφαλή φύλαξη των αποθεμάτων χρυσού της Τραπέζης της Ελλάδος διασφαλίζοντας τη χρηματοπιστωτική επιβίωση της κυβέρνησης στην Κατοχή. Στη διοικητική αναδιοργάνωση προχώρησε σε εξορθολογισμό της διοικητικής διαίρεσης ενοποιώντας δήμους και κοινότητες και επιβάλλοντας αυστηρούς κανόνες αξιοκρατίας, εισαγωγικών εξετάσεων και πειθαρχίας στη δημόσια διοίκηση πατάσσοντας φαινόμενα ρουσφετιού, αν και συνοδεύτηκε από την πολιτική φίμωση των αντιφρονούντων.
Σε όλη την επικράτεια υλοποιήθηκε ένα ευρύ πρόγραμμα δημόσιων έργων, με κατασκευή και ασφαλτόστρωση χιλιάδων χιλιομέτρων εθνικών και επαρχιακών οδών συνδέοντας απομονωμένες περιοχές της υπαίθρου με τα αστικά κέντρα, ανακατασκευή και ενίσχυση στρατηγικής σημασίας γεφυρών και λιμενικών έργων σε ολόκληρη τη χώρα, καθώς και ανέγερση δημόσιων μνημείων, όπως το μνημείο του Βασιλέως Κωνσταντίνου στο Πεδίον του Άρεως, προς τιμήν των αγώνων του Έθνους. Για την καταπολέμηση των επιδημιών όπως η φυματίωση και η ελονοσία με εκτεταμένα έργα αποξήρανσης ελών κυρίως στη Μακεδονία, ιδρύθηκαν και εξοπλίστηκαν νέα λαϊκά νοσοκομεία, σανατόρια και σταθμοί πρώτων βοηθειών, ενισχύοντας το νοσηλευτικό προσωπικό με εκπαίδευση και στελέχωση των υγειονομικών δομών σε πόλεις και χωριά. Στο πλαίσιο της πνευματικής και πολιτιστικής πολιτικής, ίδρυσε το 1936 την Εθνική Οργάνωση Νεολαίας (Ε.Ο.Ν.), η οποία αριθμούσε εκατοντάδες χιλιάδες μέλη παρέχοντας πατριωτική αγωγή, αθλητισμό, πλούσιο εκδοτικό έργο, βιβλιοθήκες, μουσικά σύνολα και θεατρικές ομάδες — μάλιστα με τη διαθήκη του τον Ιούνιο του 1940 κληροδότησε ολόκληρη την προσωπική του βιβλιοθήκη στην Ε.Ο.Ν. —, ενώ παρά τον συντηρητισμό του καθεστώτος ανέθεσε στον κορυφαίο γλωσσολόγο Μανόλη Τριανταφυλλίδη τη σύνταξη της Νεοελληνικής Γραμματικής το 1941 θέτοντας τις βάσεις για τη θεσμοθέτηση της δημοτικής γλώσσας στην εκπαίδευση, ανήγειρε εκατοντάδες σχολικές μονάδες και καθιέρωσε μαθητικές κατασκηνώσεις για τα παιδιά των λαϊκών στρωμάτων. Παράλληλα, στήριξε αποφασιστικά το έργο της Ακαδημίας Αθηνών ενθαρρύνοντας τη συστηματική καταγραφή της ελληνικής λαογραφίας, της παράδοσης και των τοπικών διαλέκτων, αναδιοργάνωσε το Εθνικό Θέατρο δίνοντας έμφαση στα κλασικά αρχαία δράματα, ενίσχυσε οικονομικά πνευματικούς ανθρώπους και ακαδημαϊκούς φορείς σε δυσπραγία, και διατήρησε βαθύτατη θρησκευτικότητα καταγράφοντας προσευχές και στοχασμούς γύρω από τη Θεία Πρόνοια στο τετράτομο Ημερολόγιό του —το οποίο αποτελεί κορυφαία πρωτογενή πηγή και ψυχογράφημα—, ενώ ενίσχυσε θεσμικά την Εκκλησία της Ελλάδος αναδιοργανώνοντας τα εκκλησιαστικά οικονομικά, ανανεώνοντας τον Καταστατικό Χάρτη της Εκκλησίας το 1938 και στηρίζοντας το έργο της Χριστιανικής Ενώσεως Νεανίδων και άλλων θρησκευτικών ιδρυμάτων.
Η κορυφαία αμυντική και στρατιωτική προπαρασκευή εκφράστηκε με την κατασκευή της "Γραμμής Μεταξά" στα βόρεια σύνορα από το Μπέλες έως τη Ροδόπη με επίκεντρο το ιστορικό Οχυρό Ρούπελ, ένα γιγαντιαίο σύστημα υπόγειων στοών, πυροβολείων και καταφυγίων κατασκευασμένο με απαράμιλλη τεχνική αρτιότητα που άντεξε στις σφοδρότερες επιθέσεις της γερμανικής Πολεμικής Μηχανής τον Απρίλιο του 1941 αποσπώντας τον παγκόσμιο θαυμασμό, ενώ δόθηκε τεράστια έμφαση στην ανασυγκρότηση της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας με μυστικές συμβάσεις για προμήθεια σύγχρονων μαχητικών αεροσκαφών όπως τα βρετανικά Blenheim και τη δημιουργία στρατιωτικών αεροδρομίων, σε συνδυασμό με την αυστηρή τυποποίηση και συντήρηση του οπλισμού της ΠΥΡΚΑΛ και την εξασφάλιση επαρκούς αποθεματικού πυρομαχικών για την επιστράτευση. Σε συνεργασία με τον Αρχιστράτηγο Αλέξανδρο Παπάγο, εφάρμοσε ιδιοφυές σχέδιο αντικατασκοπείας διοχετεύοντας ψευδείς πληροφορίες στις μυστικές υπηρεσίες του Άξονα ότι η κύρια αμυντική γραμμή σε περίπτωση ιταλικής εισβολής θα οργανωνόταν βαθιά στη Θεσσαλία, πετυχαίνοντας τον απόλυτο τακτικό αιφνιδιασμό των ιταλικών δυνάμεων στα βουνά της Πίνδου το 1940, ενώ η ιστορική μνήμη διασώζει ανέκδοτα τεχνάσματα και περιστατικά, όπως τη διαρροή πλαστών σχεδίων οχυρώσεων που στην πραγματικότητα απεικόνιζαν τη διαρρύθμιση ενός αθηναϊκού κινηματογράφου και ενός μεταλλείου για να αποπροσανατολίσει τους κατασκόπους, την ψύχραιμη εκτίμησή του στην Πίνδο για τους χρόνους πορείας των Ευζώνων, τις νυχτερινές ανώνυμες επισκέψεις του στα εργοτάξια του Ρούπελ όπου συμμορφώθηκε απόλυτα με το σύνθημα που του ζήτησε απλός φαντάρος, αλλά και τα αυστηρά επιτελικά σχέδια που εξασφάλισαν το θαύμα της αστραπιαίας και μυστικής επιστράτευσης του 1940. Στη διπλωματική στάση, παρά την εκπαίδευσή του στη Γερμανία και τις κατηγορίες περί γερμαναντοχής κατά τον Διχασμό, άσκησε αμιγώς αγγλόφιλη εξωτερική πολιτική βασιζόμενος στη θεωρία της θαλάσσιας ισχύος, θεωρώντας μονόδρομο τη σύνδεση της τύχης της Ελλάδας με τη Μεγάλη Βρετανία λόγω των εκτεταμένων ακτών της. Τις πρώτες πρωινές ώρες της 28ης Οκτωβρίου 1940, ο Ιταλός Πρέσβης Εμμανουέλε Γκράτσι επισκέφθηκε την οικία του στην Κηφισιά επιδίδοντας τελεσίγραφο, και ο Ιωάννης Μεταξάς απάντησε στη γαλλική διπλωματική γλώσσα με το ιστορικό "Alors, c'est la guerre!" που συμπυκνώθηκε στο "ΟΧΙ", οδηγώντας την Ελλάδα στις πρώτες νίκες των Συμμάχων στα βουνά της Βορείου Ηπείρου. Τελικά, στις 29 Ιανουαρίου 1941, ενώ η Ελλάδα βρισκόταν στο απόγειο της πολεμικής της δόξας, ο Ιωάννης Μεταξάς απεβίωσε αδόκητα σε ηλικία 70 ετών από επίσημη διάγνωση παραμυγδαλικού αποστήματος που οδήγησε σε τοξιναιμία και εσωτερική αιμορραγία, αν και εξαιτίας της αιφνίδιας επιδείνωσης και της σθεναρής άρνησής του να επιτρέψει την απόβαση ανεπαρκών αγγλικών δυνάμεων στην ηπειρωτική Ελλάδα πριν τη γερμανική επίθεση καλλιεργήθηκαν έντονες υποψίες περί δηλητηρίασής του από ξένες μυστικές υπηρεσίες, αφήνοντας πίσω του ένα τεράστιο αρχείο, το πολύτιμο Ημερολόγιό του και μια ανεπανάληπτη παρακαταθήκη στρατιωτικής ιδιοφυΐας, θεσμικών μεταρρυθμίσεων, κοινωνικής πρόνοιας και θυσιαστικής φιλοπατρίας.
ΕΙΣ ΕΠΙΡΡΩΣΙΝ ΠΑΝΤΩΝ ΤΩΝ ΑΝΩΤΕΡΩ ΔΕΙΤΕ ΚΑΙ ΑΥΤΟ: https://facebook.com/share/v/1DDcL3dgS4/
