O BIOΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΕΟΦΑΝΟΥΣ ΞΕΝΟΥ ΤΟΥ ΝΑΞΙΟΥ
Ο Άγιος Albanus της Μαγεντίας (Mainz) και Saint Aubain της Νamur του Βελγιου
Κεφαληφόρος νεοφανης Ιερομάρτυς Ξενος ο Ναξιος..
Ο Άγιος Albanus, του οποίου το λατινικό όνομα επικράτησε ως πρακτική απόδοση στην Ιεραποστολική του πορεία, αναδεικνύεται ως εξέχων Ιεραπόστολος της ύστερης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Γεννηθείς περί το 360 στο Ελληνικό νησί της Νάξου, αναχώρησε εξαιτίας των αρειανικών διωγμών (περί το 378, επί Ουάλεντος στην Ανατολή). Κατά τις πλέον συνεπείς αγιολογικές παραδόσεις, απεστάλη πιθανότατα από τον Άγιο Αμβρόσιο Μεδιολάνων προς τα βορειοδυτικά σύνορα της Αυτοκρατορίας, κατά μήκος του Ρήνου. Σκοπός του δεν ήταν απλώς η διάδοση του Ευαγγελίου, αλλά και η αποκατάσταση και η στερέωση της Ορθοδόξου Πίστεως έναντι της αρειανικής αιρέσεως, η οποία αρνείτο την Θεότητα του Κυρίου Ιησού Χριστού, καθώς και έναντι της εμμένουσας ειδωλολατρίας.
Η Ιεραποστολική του δράση εκτυλίχθηκε σε συνθήκες ακραίας δυσκολίας. Μαζί με τους συντρόφους του, τον Άγιο Θεόνοστο (Theonestus) και τον Άγιο Ούρσο (Ursus), πορεύθηκε μέσω της Γαλατίας και έφθασε περί το 404 στο Mogontiacum (Μαγεντία, σημερινό Mainz), πρωτεύουσα τότε της Germania Superior. Εκεί, σε αυτην την κομβικη πόλη-κλειδί του Ρήνου, κήρυττε την Ορθόδοξη πίστη σε πληθυσμούς που κινδύνευαν διαρκώς τόσο από τις βαρβαρικές επιδρομές όσο και από την αίρεση του αρειανισμου αλλα και που βιωναν ακομη τα καταλοιπα της ειδωλολατρειας.
Η ζωή του Αγίου είναι πρότυπο ξενιτείας εν Χριστώ: «hospes et peregrinus» (ξένος και παρεπίδημος), όπως τον χαρακτηρίζει ήδη ο Venantius Fortunatus τον 6ο αιώνα. Η πνευματική του στάση αντανακλά την Πατερική αντίληψη του Αγίου Αυγουστίνου για τον πιστό ως οδοιπόρο προς την Επουράνια Πατρίδα, ο οποίος συγχρόνως υποδέχεται τον πλησίον ως Τον Χριστόν.
Το μεγαλείο του Μαρτυρίου του Αγίου κορυφώνεται στις 31 Δεκεμβρίου του 406. Κατά την καταστροφική διάβαση του Ρήνου από τις βαρβαρικές φυλές (Αλαμανούς, Σουηβούς και Βανδάλους), συνελήφθη κατά την τέλεση της Θείας Λειτουργίας στον Καθεδρικο Ιερο Ναο, αρνήθηκε να θυσιάσει στα είδωλα και αποκεφαλίσθηκε έξω από τα τείχη της πόλεως, στην περιοχή που σήμερα ονομάζεται Gartenfeld.
Αμέσως μετά την αποτομή της τιμίας κεφαλής του, ο Άγιος σήκωσε την αποτμηθείσα κάρα και περπάτησε θαυματουργικά περίπου 800 μετρα έως τον παρακείμενο λόφο, ο οποίος έκτοτε φέρει το όνομά του (Albansberg).
Εκεί κατέθεσε την κεφαλή και το σώμα του και ανεπαύθη.
Το θαύμα της Κεφαληφορίας, καταγεγραμμένο ως τοπική παράδοση στις Acta Sanctorum των Βολανδιστών, αποτελεί όχι μόνον υπερφυσική επιβεβαίωση της ευαρεστήσεως του Θεού, αλλά και κραυγαλέα μαρτυρία της νίκης της ζωής επί του θανάτου και της αδιαίρετης ενότητας ψυχής και σώματος εν Χριστώ.
Πάνω από τον τάφο του ανεγέρθη ήδη το 413 παλαιοχριστιανική μαρτυρική βασιλική, της οποίας η Αγία Τράπεζα θεμελιώθηκε ακριβώς επάνω στον μονοκλιτο τάφο – εύρημα που επιβεβαιώθηκε από τις ανασκαφές των ετών 1907-1911.
Οι θεραπευτικές «ειδικότητες» του Αγίου, όπως αυτές έχουν διασωθεί στην παράδοση, περιλαμβάνουν την προστασία από κήλη, επιληψία, νεφρικούς λίθους και πόνους του ουροποιητικού συστήματος.
Ως Κεφαληφόρος Ιεραπόστολος που αγωνίσθηκε κατά του αρειανισμού και της ειδωλολατρειας, θεωρείται επίσης προστάτης των διωκομένων, των εξορίστων και πρόμαχος κατά των αιρέσεων. Τα θαύματα και οι ιάσεις που επιτελεί δια της Χάριτος του Θεού αποτελούν φυσική συνέχεια του Μαρτυρικού του έργου και της Ιεραποστολικής του προσφοράς.
Η τιμή προς τον Άγιο εξακολουθεί να είναι ζωντανή.
Τμήμα της τιμίας κάρας του φυλάσσεται σήμερα στον Καθεδρικό Ναό του Saint-Aubain στη Namur του Βελγίου, όπου μεταφέρθηκε το 1047 από το μοναστήρι του Albansberg και το οποιο ειχε ιδρυθει ακριβως στον τοπο της αρχαιας Βασιλικης οπου ευρισκετο και ο ταφος του Αγιου.
Το όνομα «Aubain» καθως ειναι γνωστος και απο τον ομωνυμο του Ναο στη Namur του Βελγιου, αποτελεί γαλλορωμανική φωνολογική εξέλιξη του λατινικού Albanus και σημαίνει κυριολεκτικά «ξένος» (εκ του alibi natus).
Η μνήμη του εορτάζεται στις 21 Ιουνίου.
Στο Mainz υπάρχουν τρία διακριτά σημεία αναφοράς: ο τόπος του Μαρτυρίου (Gartenfeld), ο λόφος Albansberg (τόπος ταφής και πρώτης βασιλικής) και ο νεώτερος Ναός του Αγίου εγγυς στον τοπο του Μαρτυριου του.
Η πρόταση της παρούσης εργασιας είναι η αποστολή τεμαχίου του ιερού λειψάνου στην γενέτειρά του, τη Νάξο, και η καθιέρωση τοπικής τιμής, ιδανικά την 31η Δεκεμβρίου, ημέρα του Μαρτυρίου του.
Η διάκριση του Αγίου Albanus της Μαγεντίας από τον Άγιο Alban της Αγγλίας (Verulamium) είναι απόλυτα τεκμηριωμένη. Ο Άγγλος πρωτομάρτυς μαρτύρησε περί το 303 κατά τους διωγμούς του Διοκλητιανού (ή νωρίτερα), ως πρώην ειδωλολάτρης λογω του οτι προστάτευσε εναν Χριστιανό Ιερέα.
Ο Άγιος της Μαγεντίας μαρτύρησε το 406 -σχεδον μετα απο εναν αιωνα- από βαρβάρους εισβολείς, ως ήδη ενεργός Ιεραπόστολος και Ιερέας.
Οι πηγές (Rabanus Maurus, Usuardus κ.ά.) τους διακρίνουν σαφώς, τοποθετώντας την Εορτη τους σε διαφορετικές μεν αλλα συνεχεις ημερομηνίες (21 και 22 Ιουνίου) -ισως και λογω του ιδιου ονοματος (το Albanus το οποιο ειναι αμιγως ρωμαϊκο ελεγετο Alban στα αγγλικα) ισως και διοτι προηγηθηκε ο Alban χρονικα του Albanus και ηδη ετιματο ως Πρωτομαρτυς στην Αγγλια, χαιρων εξεχουσας φημης και στον υπολοιπο πρωτοΧριστιανικο κοσμο της βορειοδυτικης ευρωπης- αλλα και λογω του οτι οι δυο Αγιοι εδρασαν σε εντελώς διαφορετικά ιστορικά και γεωγραφικά πλαίσια.
Η ομωνυμία και η εγγυτητα των Εορτων προκάλεσαν κατά καιρούς σύγχυση, αλλά τα χρονολογικά, αρχαιολογικά και Αγιολογικά δεδομένα δεν επιτρέπουν πλέον σε καμμια περιπτωση συγχυση μεταξυ των δυο προσωπων.
Τέλος, η καταγωγή του Αγίου από τη Νάξο των Κυκλάδων έχει πλέον καταστεί αδιαμφισβήτητη βάσει παλαιογραφικής και ιστορικής κριτικής και συγκριτικης μελετης.
Οι αρχαιότερες πηγές (Rabanus Maurus, Usuardus, Ado κ.ά.) αναφέρουν οτι κατηγετο απο την «insula Namsia» ή «Nausia».
Ο Gabriel Bucelinus (1655) πρώτος αποκατέστησε το ζητημα σε «Naxia» και δήλωσε ρητά: «natione Graecus, ex insula Naxia Cycladum».
Την αποκατάσταση επιβεβαίωσαν αργότερα ο Jean-Baptiste de Rossi, ο Hippolyte Delehaye, ο Jacques Dubois, ο Johann Peter Kirsch και σύγχρονοι μελετητές όπως ο Basil Watkins.
Το «Namsia» αποτελεί κλασική παλαιογραφική παραφθορά του ελληνικού «Ναξία» (μέσω της απόδοσης του «ξ» ως «κs» και των καλλιγραφικών ομοιοτήτων στις παλαιογραφικες αντιγραφες της εποχης εκεινης).
Καμία Namsia δεν υπαρχει και δεν ανταποκρίνεται στα δεδομένα του συνολου των γεωγραφικων πηγών, η δε Ναξος την εποχη εκεινη και ελεγετο και εγραφετο Ναξια (με την παραφθορα.. Νaκsia.. Namsia..)
Ο Άγιος Albanus είναι λοιπόν Έλλην τω γένει, Νάξιος, Ιερομάρτυς και Κεφαληφόρος της Ορθοδόξου Πίστεως.
Η παρούσα εργασια αποτελει ιδιαιτερα περιεκτικη και σαφεστατη περιληψη της πρωτοβουλης μελετης η οποια στηρίζεται αποκλειστικά σε διασταυρωμένες Αγιολογικές, ιστορικές, αρχαιολογικές και παλαιογραφικές πηγες, με προτεραιότητα στις αρχαιότερες και πλέον αδιαμφισβητητες και εγκυρες.
Η εργασια αυτη αποτελεί πρόσκληση τόσο προς την τοπική Εκκλησία της Νάξου όσο και προς την καθόλου Ορθοδοξία να τιμήσει δεόντως τον «Ξένον» Άγιον, ο οποίος επί δεκαεπτά αιώνες παρέμεινε σχεδόν άγνωστος και ξενος στην πατρίδα του καθως και ξενος απο μια αλλη Πατριδα, υπηρξε και υπαρχει στους τοπους της Ιεραποστολικης του δρασης.
Η ευχη του Αγιου Albanus ή Αγιου νεοφανους Ξενου του Ναξιου δι΄ημας ας ειναι με ολον τον κοσμο σε αυτην την δυσκολη και αντιΧριστο παγκοσμιοποιημενη εποχη στην οποια σημερα ζουμε..
Τελος και τω Τριαδικω Θεω, η Τιμη και η Δοξα και η Προσκυνησις εις αιωνας αιωνων, Αμην!
